Temerrüt faizi
Temerrüt faizi, bir borçlunun para borcunu sözleşmede veya kanunda belirtilen sürede ödememesi (temerrüde düşmesi) nedeniyle geciktiği günler için alacaklıya ödemek zorunda kaldığı tazminat niteliğindeki faizdir.
Bu, alacaklının parasını vadesinde alamaması yüzünden uğradığı zararın (paradan yoksun kalmanın) bir karşılığıdır.
⚖️ Temerrüt Faizi'nin Hukuki Temelleri ve Türleri
Temerrüt faizi, Türk Borçlar Kanunu (TBK) ve özellikle 3095 Sayılı Kanunî Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun ile düzenlenir.
1. Sözleşmesel (Akdi) Temerrüt Faizi
Tarafların, borcun zamanında ödenmemesi durumunda uygulanacak faiz oranını sözleşme ile serbestçe kararlaştırması durumudur. Ancak, bu kararlaştırılan oranın da yasal üst sınırları bulunmaktadır (TBK m. 120/II).
2. Kanuni Temerrüt Faizi
Taraflar sözleşmede bir oran kararlaştırmamışsa, kanunla belirlenen oran uygulanır.
- Adi İşlerde (Tüketici, Şahıs İşleri vb.): Kanunî Faiz Oranı uygulanır.
- Ticari İşlerde (Ticaret Kanununa tabi işler): Türk Ticaret Kanunu (TTK) hükümleri çerçevesinde, sözleşme ile kararlaştırılmamışsa, T.C. Merkez Bankası'nın kısa vadeli avans işlemleri için uyguladığı faiz oranı (avans faizi) esas alınarak Ticari Temerrüt Faizi uygulanır. Bu oran adi işlerdeki kanuni faiz oranından genellikle daha yüksektir.
📈 Temerrüt Faizi Nasıl Hesaplanır?
Temerrüt faizi hesaplaması için temel formül şöyledir:
$$\text{Temerrüt Faizi} = \text{Anapara Tutarı} \times \text{Temerrüt Faiz Oranı} \times \left( \frac{\text{Gecikme Süresi (Gün)}}{365} \right)$$
- Anapara Tutarı: Gecikilen para borcunun miktarı.
- Temerrüt Faiz Oranı: Sözleşmede belirlenen oran veya kanuni oran (Yıllık % olarak ifade edilir).
- Gecikme Süresi: Vadenin bitiminden ödeme gününe kadar geçen gün sayısı.
⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Önemli Noktalar
- Faize Faiz Yürütülmez (Mürekkep Faiz Yasağı): Kural olarak, işlemiş temerrüt faizine tekrar temerrüt faizi yürütülemez (Faize faiz işletilemez). Bunun tek istisnası, Türk Ticaret Kanunu'ndaki bazı ticari işlerdir (TBK m. 121/III).
- Başlangıç Tarihi: Temerrüt faizi, aksine bir hüküm yoksa, borcun vadesinin dolduğu tarihten itibaren kendiliğinden işlemeye başlar. Vade belli değilse, alacaklının borçluyu ihtar ettiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
- Ticari İşlerde Özel Durum: Ticari işlerde uygulanacak temerrüt faiz oranı, genellikle diğer işlere uygulanan kanuni orandan daha yüksek olup, Merkez Bankası tarafından belirlenen avans faiz oranına bağlıdır (TTK m. 1530).
Hukuki konularda en güncel ve doğru bilgi için her zaman ilgili kanun maddelerini ve Resmi Gazete'de yayımlanan tebliğleri kontrol etmek veya bir uzmana danışmak önemlidir.