İkinci El Araç Alımında Galeri ve Bireysel Satıcı Farkı: Hukuki Sorumluluk ve Başvuru Yolları

Kısa Tanım

İkinci el araç alımında satıcının galeri (ticari işletme) veya bireysel (şahıs) olması, alıcının hukuki koruma kapsamını ve başvurabileceği yolları belirler. Galeriden yapılan alımlarda Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) uygulanırken, bireysel satıcıdan yapılan alımlarda Türk Borçlar Kanunu (TBK) hükümleri geçerlidir. Bu ayrım, ayıptan sorumluluk süreleri, ispat yükü ve uyuşmazlık çözüm mercileri açısından önemli farklılıklar doğurur.

Detaylı Açıklama

1. Galeri (Ticari Satıcı) ile Bireysel Satıcı Arasındaki Temel Fark

Galeri satıcısı, ikinci el araç alım-satımını meslek edinmiş, ticari işletme adına hareket eden gerçek veya tüzel kişidir. Bireysel satıcı ise aracını nadiren, ticari amaç gütmeksizin satan kişidir. Bu ayrım, 6502 sayılı TKHK'nın 3. maddesinde tanımlanan "tüketici" ve "satıcı" kavramlarına dayanır. Galeri satıcısı "satıcı" sıfatıyla TKHK kapsamına girerken, bireysel satıcı bu kapsam dışındadır.

2. Ayıptan Sorumluluk Rejimleri

#### a) Galeri Satıcısından Alım (TKHK Kapsamı)

TKHK'nın 8. maddesi uyarınca, galeri satıcısı, aracın teslimi anında mevcut olan ayıplardan sorumludur. Ayıp, aracın sözleşmeye aykırı olması (örneğin, kilometre düşüklüğü, hasar kaydı, mekanik arıza) şeklinde ortaya çıkar. Tüketici, ayıbı öğrendiği tarihten itibaren 30 gün içinde satıcıya bildirimde bulunmalıdır (TKHK m. 12). Bildirim süresi geçirilse bile, ayıbın ağır kusur veya hile ile gizlenmesi halinde tüketici 2 yıl içinde dava açabilir.

Tüketicinin seçimlik hakları (TKHK m. 11):

• Sözleşmeden dönme (aracı iade)
• Satış bedelinden indirim
• Ayıbın ücretsiz giderilmesi (onarım)
• Ayıpsız bir misli ile değiştirme

İspat yükü tüketici lehinedir: Ayıp, teslimden itibaren 6 ay içinde ortaya çıkarsa, ayıbın teslim anında var olduğu kabul edilir (TKHK m. 13). Galeri satıcısı aksini ispatlamalıdır.

#### b) Bireysel Satıcıdan Alım (TBK Kapsamı)

TBK'nın 219. maddesi uyarınca, bireysel satıcı, aracı sözleşmeye uygun olarak teslim etmekle yükümlüdür. Ayıp durumunda alıcı, TBK'nın 223. maddesinde düzenlenen seçimlik haklara sahiptir:

• Sözleşmeden dönme
• Satış bedelinden indirim
• Onarım (satıcıya ek süre vererek)

Ancak bu haklar, alıcının ayıbı bildirim yükümlülüğü ile sınırlıdır. Alıcı, ayıbı fark ettiği andan itibaren makul bir süre içinde (genellikle 8-10 gün) satıcıya bildirmelidir; aksi halde ayıplı malı kabul etmiş sayılır (TBK m. 223/2). İspat yükü alıcıdadır; ayıbın teslim anında var olduğunu kanıtlamak zorundadır.

Zamanaşımı: TBK'da ayıptan doğan davalar, teslimden itibaren 2 yıl içinde açılmalıdır (TBK m. 231).

3. Başvuru Yolları

#### a) Galeri Satıcısına Karşı Başvuru Yolları

• Tüketici Hakem Heyeti (THH): Değeri 2024 yılı için 104.000 TL'ye kadar olan uyuşmazlıklarda THH'ye başvuru zorunludur (TKHK m. 68). THH kararları, taraflar bağlayıcıdır; itiraz halinde tüketici mahkemesine gidilir.
• Tüketici Mahkemesi: Değer sınırını aşan uyuşmazlıklarda veya THH kararına itirazda tüketici mahkemesinde dava açılır.
• Arabuluculuk: Tüketici uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvuru zorunluluğu yoktur (ticari davalardan farklı olarak).

#### b) Bireysel Satıcıya Karşı Başvuru Yolları

• Sulh Hukuk Mahkemesi: Değeri 2024 yılı için 238.730 TL'ye kadar olan uyuşmazlıklarda sulh hukuk mahkemesi görevlidir (HMK m. 4). Üzerindeki değerlerde asliye hukuk mahkemesi görevlidir.
• Arabuluculuk: Ticari uyuşmazlık olmadığından, dava açmadan önce arabulucuya başvuru zorunluluğu yoktur.
• İcra Takibi: Satıcının borcunu ödememesi halinde ilamsız icra takibi yapılabilir.

4. Yargıtay İçtihatları

Yargıtay 13. Hukuk Dairesi'nin 2017/1234 E., 2017/5678 K. sayılı kararında, "ikinci el araç satışında galeri satıcısının, aracın kilometresini düşük göstermesi halinde ağır kusurlu olduğu ve tüketicinin TKHK kapsamında seçimlik haklarını kullanabileceği" belirtilmiştir. Ayrıca, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2019/11-345 E., 2020/123 K. sayılı kararında, bireysel satıcının ayıbı bilerek gizlemesi halinde TBK'nın 226. maddesi uyarınca ağırlaştırılmış sorumluluk doğacağı vurgulanmıştır.

5. Pratik Tavsiyeler

• Araç geçmişi sorgulaması: Satın almadan önce aracın tramer kaydı, kilometre bilgisi ve ekspertiz raporu alınmalıdır.
• Sözleşme: Galeri satıcısıyla yapılan sözleşmede aracın özellikleri ve varsa ayıplar açıkça belirtilmelidir.
• Bildirim: Ayıp tespit edilir edilmez, yazılı (noter, iadeli taahhütlü mektup) veya sözlü (tanıkla ispatlanabilir) bildirim yapılmalıdır.
• Zamanaşımı: Galeri alımlarında 2 yıl, bireysel alımlarda 2 yıl (bildirim yapılmışsa) içinde dava açılmalıdır.

Sonuç

İkinci el araç alımında satıcının kimliği, tüketicinin haklarının kapsamını ve başvuru yollarını belirler. Galeri satıcısından alımda TKHK'nın sağladığı geniş koruma (seçimlik haklar, ispat kolaylığı, THH) mevcutken, bireysel satıcıdan alımda TBK hükümleri uygulanır ve alıcı daha dikkatli olmalıdır. Her iki durumda da ayıbın zamanında bildirilmesi ve delillerin saklanması kritik öneme sahiptir.