İş Kazasında SGK Rücu Davası ve İşverenin Bakiye Sorumluluğu: 2026 Güncel Uygulama Rehberi

Kısa Özet

İş kazası meydana geldiğinde, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) sigortalıya ve hak sahiplerine çeşitli ödemeler yapar. Ancak 5510 sayılı Kanun'un 21. maddesi uyarınca SGK, kusurlu işverene bu ödemeleri rücu edebilir. Bu rehberde, SGK rücu davasının şartları, kapsamı, kusur oranının belirlenmesi, zamanaşımı ve işverenin bakiye sorumluluğu 2026 güncel Yargıtay içtihatları çerçevesinde açıklanmaktadır. Ayrıca, SGK tarafından yapılan ödemelerin işçinin işverene karşı açtığı tazminat davasında mahsubu ve bakiye sorumluluk hesabı örneklerle gösterilmektedir.

Detaylı Açıklama

SGK'nın Rücu Hakkının Yasal Dayanağı

SGK'nın rücu hakkı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 21. maddesine dayanır. Madde metni şöyledir:

"İş kazası ve meslek hastalığı, işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu meydana gelmişse, Kurumca sigortalıya veya hak sahiplerine bu Kanun gereğince yapılan bütün ödemeler ile bağlanan gelirin peşin sermaye değeri, işverene rücu edilir."

Bu hüküm, SGK'ya, iş kazasında kusuru bulunan işverene karşı yaptığı ödemeleri geri isteme hakkı tanır. Rücu davası, işverenin kusuru oranında açılır ve kusursuz işverene rücu edilemez. Ayrıca, kaçınılmazlık (illiyet bağını kesen mücbir sebep) durumunda da rücu hakkı doğmaz.

Rücu Davasının Şartları

SGK'nın rücu davası açabilmesi için şu şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:

* İş kazası veya meslek hastalığı bulunmalıdır: Kaza, 5510 sayılı Kanun m.13'te tanımlanan iş kazası niteliğinde olmalıdır.

* İşverenin kusuru olmalıdır: İşverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu kaza meydana gelmelidir. Kusur, bilirkişi raporuyla tespit edilir.

* SGK tarafından ödeme yapılmış olmalıdır: Geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri, ölüm aylığı, tedavi masrafları, protez ve ortez giderleri gibi tüm ödemeler rücu kapsamındadır.

* Zamanaşımı süresi dolmamış olmalıdır: Rücu davası için zamanaşımı süresi, 5510 sayılı Kanun m.93 uyarınca on yıldır. Bu süre, gelirin bağlanmasına ilişkin ilk ödemenin yapıldığı tarihten itibaren başlar.

Rücu Kapsamına Giren Ödemeler

SGK'nın işverene rücu edebileceği ödemeler şunlardır:

* Geçici iş göremezlik ödeneği (istirahat süresince yapılan ödemeler)

* Sürekli iş göremezlik geliri (maluliyet geliri) ve peşin sermaye değeri

* Ölüm geliri (hak sahiplerine bağlanan aylıklar) ve peşin sermaye değeri

* Tedavi masrafları (yurt içi ve yurt dışı tedavi giderleri)

* Protez, ortez, işitme cihazı gibi araç gereç bedelleri

* İş kazası sonucu ölüm halinde cenaze masrafları

Bu ödemelerin tamamı, işverenin kusur oranı ile çarpılarak rücu edilir. Örneğin, işverenin %70 kusurlu olduğu bir kazada SGK, yaptığı ödemelerin %70'ini işverenden talep edebilir.

Kusur Oranının Tespiti

Kusur oranı, rücu davasının en kritik unsurlarından biridir. Kusur tespiti genellikle bilirkişi incelemesiyle yapılır. Bilirkişi, işverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini alıp almadığını, işçinin talimatlara uyup uymadığını, kazanın kaçınılmaz olup olmadığını değerlendirir. Yargıtay, kusur oranının belirlenmesinde işverenin eğitim verme, denetim yapma, kişisel koruyucu donanım sağlama gibi yükümlülüklerini dikkate alır. 2026 yılı itibarıyla Yargıtay 21. Hukuk Dairesi (kapatılmadan önce) ve şimdiki 10. Hukuk Dairesi içtihatlarında, işverenin kusurunun genellikle %60-80 aralığında belirlendiği görülmektedir. İşçinin birlikte kusuru varsa, bu oran düşürülür.

Bakiye Sorumluluk ve Mahsup

İş kazası sonrası işçi veya hak sahipleri, işverene karşı maddi ve manevi tazminat davası açabilir. Bu davada, SGK tarafından yapılan ödemeler, işverenin ödeyeceği tazminattan mahsup edilir. Ancak mahsup, SGK'nın rücu ettiği miktarla sınırlıdır. İşveren, SGK'ya rücu ettiği tutarı ödedikten sonra, işçiye karşı bakiye sorumluluğu devam eder. Örneğin:

* İşçinin toplam maddi zararı: 500.000 TL

* SGK'nın ödediği geçici iş göremezlik ve tedavi masrafı: 100.000 TL

* İşverenin kusur oranı: %80

* SGK'nın işverene rücu edeceği tutar: 100.000 TL x %80 = 80.000 TL

* İşverenin işçiye ödeyeceği maddi tazminat: (500.000 TL x %80) - 80.000 TL = 320.000 TL

Bu hesaplamada, SGK'nın ödediği 100.000 TL'nin tamamı değil, işverenin kusur oranına isabet eden 80.000 TL mahsup edilir. Kalan 20.000 TL, SGK'nın kendi üzerinde kalır (kaçınılmazlık payı). İşveren, işçiye karşı ödediği tazminattan SGK'ya rücu ettiği 80.000 TL'yi düşemez; çünkü bu ayrı bir borçtur. Ancak işçi, SGK'dan aldığı ödemeleri işverene karşı açtığı davada talep edemez; çünkü bu ödemeler zaten SGK tarafından karşılanmıştır. Yargıtay, bu mahsup işlemini denetlerken, SGK'nın rücu ettiği miktarın doğru hesaplanıp hesaplanmadığını inceler.

2026 Güncel Yargıtay Kararları Işığında Öne Çıkan Hususlar

2026 yılında Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, rücu davalarında şu ilkeleri vurgulamaktadır:

* Kaçınılmazlık payı: İşverenin kusuru olmayan, mücbir sebep veya kaçınılmazlık durumunda rücu edilemez. Ancak işveren, kaçınılmazlık savunmasını somut delillerle ispatlamalıdır.

* Alt işveren ilişkisi: Asıl işveren, alt işverenin işçisine karşı SGK'ya karşı da müteselsilen sorumludur. SGK, her ikisine de rücu edebilir.

* Zamanaşımı: Rücu davasında zamanaşımı, her bir ödemenin yapıldığı tarihten itibaren ayrı ayrı başlar. Gelir bağlanması halinde, peşin sermaye değeri için zamanaşımı, gelirin bağlandığı tarihten itibaren işler.

* Bildirim yükümlülüğü: İşveren, iş kazasını SGK'ya bildirmek zorundadır. Bildirmezse, SGK'nın rücu hakkı doğar ve ayrıca idari para cezası uygulanır.

İşverenin Savunma Stratejileri

İşveren, rücu davasında şu savunmaları ileri sürebilir:

* Kusurunun bulunmadığını ispatlamak: İş sağlığı ve güvenliği önlemlerini aldığını, eğitim verdiğini, denetim yaptığını belgelemek.

* İşçinin birlikte kusuru: İşçinin talimatlara aykırı davranışı, kişisel koruyucu donanımı kullanmaması gibi durumlar kusur oranını düşürür.

* Kaçınılmazlık: Deprem, sel gibi doğal afetler veya işçinin ani ve öngörülemez davranışı.

* Zamanaşımı itirazı: On yıllık sürenin dolduğunu ileri sürmek.

* Ödemelerin kapsamı: SGK'nın rücu ettiği ödemelerin iş kazasıyla illiyet bağını kesen unsurlar içerdiğini iddia etmek.

Yasal Süreç

1. İş kazasının bildirimi: İşveren, kazayı en geç üç iş günü içinde SGK'ya bildirir.

2. SGK'nın ön incelemesi: SGK, kazanın iş kazası olup olmadığını ve işverenin kusurunu araştırır.

3. Ödemelerin yapılması: SGK, sigortalıya veya hak sahiplerine gerekli ödemeleri yapar.

4. Rücu kararı: SGK, işverenin kusurlu olduğunu tespit ederse, ödemelerin kusur oranına isabet eden kısmını işverene tebliğ eder.

5. Dava açılması: İşveren tebliğ edilen tutarı ödemezse, SGK icra takibi başlatır veya rücu davası açar.

6. Yargılama: Mahkeme, bilirkişi raporu alarak kusur oranını ve rücu miktarını belirler.

7. Karar: Mahkeme, işverenin rücu borcunu hükmeder. Karar temyiz edilebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

1. SGK rücu davası ne kadar sürede açılmalıdır?

SGK'nın rücu davası açma süresi, 5510 sayılı Kanun m.93 uyarınca on yıldır. Bu süre, gelirin bağlanmasına ilişkin ilk ödemenin yapıldığı tarihten itibaren başlar. Geçici iş göremezlik ödeneği gibi tek seferlik ödemelerde ise ödeme tarihinden itibaren on yıl içinde dava açılmalıdır. Zamanaşımı süresi dolduktan sonra SGK rücu talebinde bulunamaz.

2. İşveren, SGK'ya rücu ettiği tutarı işçiye ödeyeceği tazminattan düşebilir mi?

Hayır. SGK'ya rücu edilen tutar, işverenin SGK'ya karşı olan borcudur. İşçiye karşı olan tazminat borcundan ayrıdır. Ancak işçi, SGK'dan aldığı ödemeleri işverenden talep edemez; çünkü bu ödemeler SGK tarafından karşılanmıştır. İşveren, işçiye tazminat öderken, SGK'nın ödediği tutarları mahsup edemez; çünkü mahsup, işçinin işverene karşı açtığı davada SGK ödemeleri dikkate alınarak yapılır. İşveren, SGK'ya rücu ettiği tutarı ödedikten sonra, işçiye karşı bakiye sorumluluğu devam eder.

3. Alt işveren ilişkisinde SGK kime rücu eder?

Asıl işveren, alt işverenin işçisine karşı iş kazasından doğan sorumlulukta müteselsilen sorumludur. SGK, rücu davasını hem asıl işverene hem de alt işverene yöneltebilir. Ancak kusur durumu, her bir işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirip getirmemesine göre ayrı ayrı değerlendirilir.

Kanun Referansları

* 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, Madde 21: SGK'nın işverene rücu hakkını düzenler. İş kazası veya meslek hastalığında işverenin kusuru oranında yapılan ödemelerin rücu edileceğini hükme bağlar.

* 5510 sayılı Kanun, Madde 93: Rücu davası için on yıllık zamanaşımı süresini belirler.

* 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, Madde 49 vd.: Haksız fiil sorumluluğu ve tazminat yükümlülüğünü düzenler.

* 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini alma yükümlülüğünü düzenler.

Sonuç

İş kazasında SGK rücu davası, işveren için ciddi mali sonuçlar doğurabilir. İşverenlerin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini eksiksiz alması, kazaları önlemede ve olası rücu davalarında kusur oranını düşürmede kritik öneme sahiptir. 2026 güncel Yargıtay kararları, kusur tespitinde titiz bir inceleme gerektirmekte ve bakiye sorumluluk hesaplamasında mahsup kurallarının doğru uygulanmasını zorunlu kılmaktadır. İşverenlerin, rücu davasıyla karşılaşmamak için iş güvenliği uzmanı ve avukat desteği almaları tavsiye edilir.