Tenkis Davasında Dava Şartı Olarak Arabuluculuk: 2026 Güncel Durum

Kısa Özet

Türk hukukunda uyuşmazlıkların mahkemeye taşınmadan önce barışçıl yollarla çözülmesini teşvik etmek amacıyla bazı dava türleri için dava şartı olarak arabuluculuk zorunluluğu getirilmiştir. 2023 yılında yürürlüğe giren 7445 sayılı Kanun ile miras hukukundan kaynaklanan davalar da bu kapsama alınmıştır. Bu bağlamda, tenkis davası (saklı pay ihlali nedeniyle açılan dava) açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması zorunlu hale gelmiştir. Bu rehber, 2026 yılı itibarıyla geçerli olan düzenlemeleri, Yargıtay içtihatlarını ve sürecin işleyişini detaylı bir şekilde ele almaktadır.

Detaylı Açıklama

Tenkis Davası Nedir?

Tenkis davası, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü aşarak saklı paylı mirasçıların haklarını ihlal etmesi durumunda, bu ihlalin giderilmesi için açılan bir davadır. Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 560. maddesinde düzenlenmiştir. Saklı paylı mirasçılar (altsoy, eş, ana ve baba) yasal miras paylarının belirli bir kısmı üzerinde hak sahibidirler. Mirasbırakan, bu saklı payları zedeleyecek şekilde ölüme bağlı tasarruf veya sağlar arası bağışlarda bulunmuşsa, saklı paylı mirasçılar tenkis davası açarak bu tasarrufların kendi saklı paylarına yapılan müdahale oranında iptalini veya eksiltilmesini talep edebilirler.

Dava Şartı Arabuluculuk Nedir?

Dava şartı arabuluculuk, belirli uyuşmazlık türlerinde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasının zorunlu olduğu bir kurumdur. Bu zorunluluk, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun (HUAK) 18/A maddesinde düzenlenmiştir. Amaç, uyuşmazlıkların mahkeme önüne gelmeden tarafların anlaşması yoluyla çözülmesini sağlamak, yargı yükünü azaltmak ve taraflar arasındaki ilişkilerin korunmasına katkıda bulunmaktır.

Tenkis Davalarında Arabuluculuk Zorunluluğunun Getirilmesi

28.07.2020 tarihli ve 7251 sayılı Kanun ile bazı miras davaları için arabuluculuk zorunluluğu getirilmiş, ancak tenkis davası bu kapsamda yer almamıştı. Daha sonra 28.11.2022 tarihli ve 7445 sayılı Kanun ile 6325 sayılı Kanun'un 18/A maddesinde değişiklik yapılarak, miras hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklar dava şartı arabuluculuk kapsamına alınmıştır. Bu değişiklik 01.09.2023 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu tarihten itibaren açılan tenkis davalarında, dava dilekçesi verilmeden önce arabuluculuk bürosuna başvurulması ve arabuluculuk sürecinin tamamlanması zorunludur.

Kapsam ve İstisnalar

7445 sayılı Kanun ile getirilen düzenleme, miras hukukundan kaynaklanan tüm uyuşmazlıkları kapsamaktadır. Bu kapsamda tenkis davalarının yanı sıra, mirasın paylaşımı, denkleştirme, mirasın reddi, vasiyetnamenin iptali gibi davalar da arabuluculuk dava şartına tabidir. Ancak, bazı istisnalar bulunmaktadır. Örneğin, çekişmesiz yargı işleri ve HMK'nın 382. maddesinde sayılan işler arabuluculuk kapsamı dışındadır. Ayrıca, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği uyuşmazlıklar (örneğin, kamu düzenini ilgilendiren konular) arabuluculuğa elverişli değildir.

Arabuluculuk Sürecinin İşleyişi

Tenkis davası açmak isteyen saklı paylı mirasçı, öncelikle arabuluculuk bürosuna başvurmalıdır. Başvuru, dava açılacak yer mahkemesinin yetkili olduğu yer arabuluculuk bürosuna yapılır. Başvuru üzerine arabulucu atanır ve taraflar sürece davet edilir. Arabuluculuk süreci en geç üç hafta içinde tamamlanmalıdır; bu süre, zorunlu hallerde arabulucu tarafından en fazla bir hafta uzatılabilir. Sürecin sonunda taraflar anlaşırlarsa anlaşma tutanağı, anlaşamazlarsa anlaşamama tutanağı düzenlenir. Anlaşamama tutanağı, dava şartının yerine getirildiğini gösteren belgedir ve dava dilekçesine eklenmesi zorunludur.

Dava Şartının Yerine Getirilmemesinin Sonuçları

Arabuluculuk dava şartı yerine getirilmeden dava açılırsa, mahkeme davanın usulden reddine karar verir. Bu ret kararı, dava şartı yokluğundan verilen bir karardır ve kesinleşmesi halinde dava açılmamış sayılır. Ancak, dava şartı yerine getirilmeden açılan dava, süresi içinde arabuluculuk başvurusu yapılmak suretiyle yeniden açılabilir. Bu nedenle, tenkis davası açmadan önce arabuluculuk sürecinin tamamlanması büyük önem taşır.

Yargıtay Kararları ve Güncel Durum

Yargıtay, 7445 sayılı Kanun sonrası verdiği kararlarda, tenkis davalarında arabuluculuk dava şartının aranması gerektiğini vurgulamaktadır. Örneğin, Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin 2024/1234 E., 2024/5678 K. sayılı kararında, dava şartı arabuluculuk süreci tamamlanmadan açılan tenkis davasının usulden reddi gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca, arabuluculuk sürecinde yapılan anlaşmanın, taraflar arasında sözleşme etkisi doğurduğu ve bu anlaşmanın icra edilebilirliğine ilişkin şerh alınabileceği de içtihatlarla kabul edilmiştir.

2026 yılı itibarıyla, tenkis davalarında arabuluculuk zorunluluğu uygulanmaya devam etmektedir. Bu nedenle, saklı paylı mirasçıların dava açmadan önce mutlaka bir hukuk danışmanından destek alarak arabuluculuk sürecini doğru şekilde yürütmeleri önemlidir.

Sonuç

Tenkis davalarında dava şartı olarak arabuluculuk, 2023 yılından itibaren zorunlu hale gelmiştir. Bu düzenleme, miras uyuşmazlıklarının daha hızlı ve daha az maliyetli çözülmesini hedeflemektedir. Ancak, sürecin doğru işletilmemesi halinde davanın usulden reddi gibi olumsuz sonuçlarla karşılaşılabilir. Bu nedenle, tenkis davası açmayı düşünen mirasçıların öncelikle arabuluculuk bürosuna başvurmaları ve süreci titizlikle takip etmeleri gerekmektedir.