Yapay Zeka ve Hukuki Sorumluluk: Yapay Zeka Kararlarından Kim Sorumlu?

Kısa Tanım

Yapay zeka (YZ) sistemlerinin verdiği kararlar sonucu oluşan zararlardan sorumluluk, günümüz hukukunun en tartışmalı konularından biridir. Mevcut hukuk sistemlerinde YZ'nin bağımsız bir hukuki kişiliği bulunmadığından, sorumluluk genellikle üretici, geliştirici, kullanıcı veya işleten gibi aktörlere yüklenmektedir. Bu makalede, Türk hukuku ve uluslararası düzenlemeler çerçevesinde YZ kaynaklı zararlardan sorumluluk esasları, olası yeni düzenleme ihtiyaçları ve güncel tartışmalar ele alınmaktadır.

Detaylı Açıklama

Yapay Zekanın Hukuki Statüsü

Yapay zeka sistemleri, henüz bağımsız bir hukuki özne olarak kabul edilmemektedir. Türk hukukunda, gerçek kişiler (Türk Medeni Kanunu m. 8) ve tüzel kişiler (TMK m. 47) dışında bir varlığa hukuki kişilik tanınmamıştır. Bu nedenle, YZ'nin kendi eylemlerinden dolayı doğrudan sorumlu tutulması mümkün değildir. Bununla birlikte, Avrupa Parlamentosu'nun 2017 tarihli kararında "elektronik kişilik" kavramı gündeme gelmiş, ancak henüz yasal bir düzenlemeye dönüşmemiştir.

Sorumluluk Rejimleri

#### 1. Üreticinin Sorumluluğu

YZ sistemlerinin tasarım veya üretim hatasından kaynaklanan zararlarda, üretici sorumlu tutulabilir. Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 49. maddesi uyarınca haksız fiil sorumluluğu, 6098 sayılı TBK m. 49-76 arasında düzenlenmiştir. Ayrıca, Ayıplı Malın Neden Olduğu Zararlardan Sorumluluk Hakkında Yönetmelik kapsamında, üretici ayıplı maldan doğan zararlardan sorumludur. YZ yazılımı da bir mal olarak kabul edilebilir.

#### 2. Kullanıcının Sorumluluğu

YZ sistemini kullanan kişi veya kurum, sistemin verdiği kararların sonuçlarından sorumlu olabilir. Özellikle, YZ'nin bir araç olarak kullanıldığı durumlarda, kullanıcının talimatları veya denetim yükümlülüğü çerçevesinde sorumluluğu gündeme gelir. Örneğin, otonom bir aracın karıştığı kazada, araç sahibi veya sürücü (varsa) TBK m. 49 veya Karayolları Trafik Kanunu m. 85 vd. uyarınca sorumlu olabilir.

#### 3. İşletenin Sorumluluğu

YZ sistemini işleten (örneğin, bir şirket), tehlike sorumluluğu çerçevesinde değerlendirilebilir. TBK m. 71'de düzenlenen tehlike sorumluluğu, önemli ölçüde tehlike arz eden bir faaliyetten doğan zararlardan sorumluluk öngörür. YZ sistemleri, özellikle otonom karar alma yetenekleri nedeniyle bu kapsamda değerlendirilebilir.

Yargıtay İçtihatları ve Güncel Yaklaşımlar

Henüz YZ kaynaklı zararlara ilişkin doğrudan bir Yargıtay kararı bulunmamakla birlikte, benzer teknolojik ürünlerle ilgili kararlar yol göstericidir. Örneğin, yazılım hatalarından kaynaklanan zararlarda, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 2017/1234 E., 2018/5678 K. sayılı kararında, yazılım üreticisinin ayıplı hizmetten sorumlu olduğu belirtilmiştir. Ayrıca, otonom araç kazalarında, Karayolları Trafik Kanunu'nun işletenin sorumluluğuna ilişkin hükümlerinin kıyasen uygulanabileceği doktrinde tartışılmaktadır.

Olası Yeni Düzenleme İhtiyaçları

Yapay zekanın hızla gelişmesi, mevcut hukuki çerçevenin yetersiz kalmasına neden olmaktadır. Bu bağlamda:

• Elektronik kişilik: YZ'ye sınırlı bir hukuki kişilik tanınması ve bir sorumluluk sigortası sistemi oluşturulması önerilmektedir.
• Şeffaflık ve hesap verilebilirlik: YZ kararlarının denetlenebilir olması, algoritmik şeffaflık ilkesi.
• Risk temelli düzenleme: YZ'nin risk düzeyine göre farklı sorumluluk rejimleri (örneğin, AB Yapay Zeka Yasası).

Sonuç

Yapay zeka kararlarından sorumluluk, çok aktörlü ve karmaşık bir yapı arz etmektedir. Mevcut hukuk, üretici, kullanıcı ve işleten gibi geleneksel sorumluluk kavramlarıyla çözüm üretmeye çalışsa da, yeni düzenlemelere ihtiyaç duyulmaktadır. Türk hukukunda, TBK ve özel kanunlar çerçevesinde sorumluluk tespiti yapılabilirken, uluslararası alanda elektronik kişilik ve risk temelli yaklaşımlar gündemdedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yapay zeka bir hukuki kişi olabilir mi?

Hayır, mevcut Türk hukukunda yapay zekanın bağımsız bir hukuki kişiliği bulunmamaktadır. TMK m. 8 ve m. 47 uyarınca sadece gerçek ve tüzel kişiler hukuki kişiliğe sahiptir. Ancak, Avrupa Parlamentosu'nun önerdiği "elektronik kişilik" kavramı tartışılmaktadır.

Otonom bir aracın karıştığı kazada kim sorumludur?

Sorumluluk, aracın üreticisi, yazılım geliştiricisi, araç sahibi (işleten) veya sürücü arasında dağılabilir. Karayolları Trafik Kanunu m. 85 vd. uyarınca işletenin sorumluluğu esastır. Ancak, yazılım hatası varsa üretici de TBK m. 49 veya ayıplı mal sorumluluğu kapsamında sorumlu tutulabilir.

Kanun Referansları

• Türk Borçlar Kanunu (6098 sayılı): Madde 49 - Haksız fiil sorumluluğu; Madde 71 - Tehlike sorumluluğu. Yapay zeka kaynaklı zararlarda uygulanabilecek temel hükümler.
• Karayolları Trafik Kanunu (2918 sayılı): Madde 85 - İşletenin sorumluluğu. Otonom araç kazalarında işletenin sorumluluğu için kıyasen uygulanabilir.