İtiraz: Revizyonlar arasındaki fark

İtiraz
Türü	Savunma Mekanizması / Kanun Yolu
Öz Hukukta İşlevi	Hakkın Doğmasını Engelleyici
Usul Hukukunda İşlevi	Kesinleşmemiş Karara Başvuru
İlgili Kanunlar	TBK, HMK, İİK, CMK

← Önceki değişiklik

GörselVikimetin

21.51, 23 Kasım 2025 itibarı ile sayfanın şu anki hâli

İtiraz, hukukta iki ana alanda kullanılan temel bir kavramdır: **Öz Hukuk** (Maddi Hukuk) ve **Usul Hukuku** (Şekli Hukuk).

Öz Hukukta İtiraz (Maddi Hukuk)

Öz hukukta itiraz, bir hakkın doğmasını, varlığını sürdürmesini veya sona ermesini engelleyen hukuki bir nedendir. Hakim, taraflar ileri sürmese bile (resen) bunu dikkate almak zorundadır.

İtiraz ve Def'i (Savunma) Farkı

Bu ayrım, Borçlar Hukuku ve Medeni Hukukun temelini oluşturur:

İtiraz: Hakkın kendisini hedef alır. İleri sürüldüğünde, iddia edilen hakkın ya hiç doğmadığı ya da ortadan kalktığı sonucunu doğurur. (Örn: Sözleşmenin butlanı, borcun ifa edilmesi). Hakim kendiliğinden inceler.
Def'i: Hakkı ortadan kaldırmaz, sadece kullanımını geçici veya sürekli olarak engeller. Mutlaka davalı tarafça ileri sürülmelidir. (Örn: Zamanaşımı def'i, ödeme güçsüzlüğü def'i). Hakim kendiliğinden incelemez.

Usul Hukukunda İtiraz (Kanun Yolu)

Usul hukukunda (yargılama hukuku) ise itiraz, bir yargı kararına, idari karara veya icra takibine karşı başvurulan bir Kanun Yolu veya kanuni başvurudur.

1. İcra Hukukunda İtiraz

İcra ve İflas Kanunu (İİK) kapsamında borçlunun, hakkında başlatılan icra takibine karşı başvurma yoludur. En yaygın itiraz türleridir:

Borca İtiraz: Borcun olmadığı, ödendiği veya ertelendiği iddiası.
İmza İtirazı: Takibe konu belgedeki imzanın kendisine ait olmadığı iddiası.

2. Ceza Muhakemesi Hukukunda İtiraz

Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) kapsamında, kural olarak mahkeme kararları dışındaki hakimlik ve mahkeme meclislerinin kararlarına karşı başvurulur. (Örn: Tutuklama kararına itiraz, arama kararına itiraz). Bu, temyizden önce başvurulan daha hızlı bir Kanun Yoludur.

3. İdari Hukukta İtiraz

İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda (İYUK) idari işlemlerin yargıya taşınmasından önce, idareye sunulan başvurular ("üst makama itiraz") veya bazı mahkeme kararlarına karşı başvurulan olağanüstü kanun yolları için kullanılır.

Ayrıca Bakınız

Kaynakça

@@ 1. satır: / 1. satır: @@
-'''İtiraz''', Türk hukuk sisteminde, yargılama makamları tarafından verilen kararların yeniden incelenmesini ve varsa hukuka aykırılıkların giderilmesini sağlayan bir '''olağan kanun yoludur'''. İstinaf ve temyizden farklı olarak, itiraz genellikle '''hüküm niteliğinde olmayan ara kararlara''' ve kanunun açıkça izin verdiği durumlarda nihai kararlara karşı başvurulur.
+{| class="infobox" style="float: right; width: 280px; margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #a2a9b1; background: #ebf5fb; padding: 5px; font-size: 90%; border-spacing: 2px;"
-{| class="wikitable"
+! colspan="2" style="background-color: #7986cb; color: white; padding: 10px; font-size: 110%; text-align: center; border-radius: 2px;" | İtiraz
-|'''Özellik'''
-|'''Açıklama'''
 |-
-|'''Kanun Yolu Türü'''
+! style="text-align: left; background-color: #dbe4f1; padding: 4px;" | Türü
-|'''Olağan Kanun Yolu''' (Karar kesinleşmeden başvurulur).
+| Savunma Mekanizması / [[Kanun Yolu]]
 |-
-|'''Kapsamı'''
+! style="text-align: left; background-color: #dbe4f1; padding: 4px;" | Öz Hukukta İşlevi
-|Hükümler yerine, genellikle '''usule ilişkin''' (örneğin tutuklama kararı, arama kararına itiraz, mahkemenin görevsizlik kararı gibi) '''ara kararlara''' karşı kullanılır.
+| Hakkın Doğmasını Engelleyici
 |-
-|'''İncelenme Mercii'''
+! style="text-align: left; background-color: #dbe4f1; padding: 4px;" | Usul Hukukunda İşlevi
-|İtirazı inceleme mercii, genellikle kararı veren merciin '''bir üstü''' veya '''aynı derecede''' olan bir başka mahkemedir.
+| Kesinleşmemiş Karara Başvuru
 |-
-|'''Suspansif Etki'''
+! style="text-align: left; background-color: #dbe4f1; padding: 4px;" | İlgili Kanunlar
-|Kural olarak, itiraz başvurusu kararın kesinleşmesini ve yerine getirilmesini '''durdurmaz'''. Ancak kanunda açıkça belirtilen bazı istisnalar mevcuttur.
+| TBK, HMK, İİK, CMK
 |}
-=== Ceza Muhakemesi Hukukunda İtiraz (CMK) ===
+'''İtiraz''', hukukta iki ana alanda kullanılan temel bir kavramdır: **Öz Hukuk** (Maddi Hukuk) ve **Usul Hukuku** (Şekli Hukuk).
-İtiraz kanun yolu, en belirgin ve yaygın olarak '''Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 267-271''' arasında düzenlenmiştir.
-==== 1. Başvuru Kapsamı ====
+== Öz Hukukta İtiraz (Maddi Hukuk) ==
-CMK'da itiraz, mahkeme kararlarından '''kanunun açıkça itiraz yolunu açtığı kararlar''' ile '''hüküm dışındaki kararlara''' karşı başvurulan yoldur.
+Öz hukukta itiraz, bir hakkın doğmasını, varlığını sürdürmesini veya sona ermesini engelleyen hukuki bir nedendir. Hakim, taraflar ileri sürmese bile (resen) bunu dikkate almak zorundadır.
-'''Örnek Kararlar:'''
+=== İtiraz ve Def'i (Savunma) Farkı ===
+Bu ayrım, [[Borçlar Hukuku]] ve [[Medeni Hukuk]]un temelini oluşturur:
+* '''İtiraz:''' Hakkın kendisini hedef alır. İleri sürüldüğünde, iddia edilen hakkın ya hiç doğmadığı ya da ortadan kalktığı sonucunu doğurur. (Örn: Sözleşmenin '''butlan'''ı, borcun '''ifa''' edilmesi). Hakim kendiliğinden inceler.
+* '''[[Def'i]]:''' Hakkı ortadan kaldırmaz, sadece kullanımını geçici veya sürekli olarak engeller. Mutlaka davalı tarafça ileri sürülmelidir. (Örn: [[Zamanaşımı]] def'i, ödeme güçsüzlüğü def'i). Hakim kendiliğinden incelemez.
-* Tutuklama veya adli kontrol kararlarına itiraz.
+== Usul Hukukunda İtiraz (Kanun Yolu) ==
-* Arama ve el koyma kararlarına itiraz.
+Usul hukukunda (yargılama hukuku) ise itiraz, bir yargı kararına, idari karara veya icra takibine karşı başvurulan bir [[Kanun Yolu]] veya kanuni başvurudur.
-* Kovuşturmanın durması kararlarına itiraz.
-==== 2. İnceleme Usulü ====
+=== 1. İcra Hukukunda İtiraz ===
+[[İcra ve İflas Kanunu]] (İİK) kapsamında borçlunun, hakkında başlatılan icra takibine karşı başvurma yoludur. En yaygın itiraz türleridir:
+* '''Borca İtiraz:''' Borcun olmadığı, ödendiği veya ertelendiği iddiası.
+* '''İmza İtirazı:''' Takibe konu belgedeki imzanın kendisine ait olmadığı iddiası.
-* İtiraz, kararı veren mahkemeye dilekçe ile yapılır.
+=== 2. Ceza Muhakemesi Hukukunda İtiraz ===
-* Kararı veren mahkeme, itirazı '''haklı görürse''' kararını kendisi düzeltebilir ('''rücu''').
+[[Ceza Muhakemesi Kanunu]] (CMK) kapsamında, kural olarak mahkeme kararları dışındaki hakimlik ve mahkeme meclislerinin kararlarına karşı başvurulur. (Örn: [[Tutuklama]] kararına itiraz, arama kararına itiraz). Bu, temyizden önce başvurulan daha hızlı bir [[Kanun Yolu]]dur.
-* Eğer mahkeme kararında ısrar ederse, itirazı incelemek üzere '''yetkili mercie''' gönderir.
-* Yetkili merci (çoğunlukla kararı veren mahkemenin numaralı üstü veya aynı derecedeki başka bir mahkeme), itirazı '''duruşmasız''' inceler ve kararını verir.
-----
+=== 3. İdari Hukukta İtiraz ===
+[[İdari Yargılama Usulü Kanunu]]'nda (İYUK) idari işlemlerin yargıya taşınmasından önce, idareye sunulan başvurular ("üst makama itiraz") veya bazı mahkeme kararlarına karşı başvurulan olağanüstü kanun yolları için kullanılır.
-=== Hukuk Muhakemesi Hukukunda İtiraz (HMK) ===
+== Ayrıca Bakınız ==
-'''Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK)''', '''İstinaf''' ve '''Temyiz''' yollarını temel olağan kanun yolları olarak kabul eder. '''HMK'da, itiraz, ceza hukukundaki gibi genel ve kapsamlı bir kanun yolu olarak düzenlenmemiştir.'''
+* [[Def'i]]
+* [[Kanun Yolu]]
+* [[İcra ve İflas Kanunu]]
+* [[Hukuk Muhakemeleri Kanunu]]
-Ancak, Hukuk Muhakemeleri Kanunu veya ilgili diğer mevzuatlarda, bazı '''prosedürel işlemlere''' karşı itiraz mekanizması mevcuttur:
+[[Kategori:Hukuki Kavramlar]]
+[[Kategori:Usul Hukuku]]
+[[Kategori:Borçlar Hukuku]]
-* '''İcra ve İflas Hukukunda İtiraz:''' İcra takibine yapılan itiraz, takibin durdurulmasını sağlar ve icra hukukunun önemli bir parçasıdır.
+== Kaynakça ==
-* '''Mahkeme İçi İtirazlar:''' HMK'da, özellikle '''çekişmesiz yargı işlerinde''' ve bazı usul işlemlerine karşı mahkemenin kendisini denetlemesi amacıyla itiraz yolları düzenlenebilir.
+<references />
-__İÇİNDEKİLERYOK__
-__DEĞİŞTİRYOK__