Doktrin
| Doktrin (Öğreti) | |
|---|---|
| |
| Türü | Yardımcı Kaynak |
| Oluşturanlar | Hukuk Bilim Adamları |
| İşlevi | Hukuku Yorumlama ve Sistematize Etme |
| Bağlayıcılığı | Yoktur (Hakimi Etkiler) |
Doktrin (Latince: doctrina), hukuk kurallarının anlamına açıklık getirmek, aralarındaki çelişkileri gidermek ve hukuktaki boşlukları doldurmak amacıyla oluşturulan bilimsel görüşler bütünüdür. Aynı zamanda Öğreti adıyla da anılır.
Hukuk Kaynakları İçindeki Yeri
Türk Hukuku'nun da dahil olduğu Kıta Avrupası (Civil Law) sisteminde hukuk kaynakları temel olarak üçe ayrılır:
- Asli (Yazılı) Kaynaklar: Kanun, Uluslararası Antlaşmalar, Kanun Hükmünde Kararnameler. (Hakimi bağlar)
- Asli (Yazısız) Kaynaklar: Örf ve Âdet Hukuku. (Kanun boşluğu halinde hakimi bağlar)
- Yardımcı Kaynaklar: İçtihat (Yargı Kararları) ve Doktrin.
Doktrin, bu hiyerarşide **yardımcı kaynak** konumundadır.
Doktrinin İşlevi
Doktrinin en önemli işlevi, yargıçları bağlamamasına rağmen hukukun uygulanmasında büyük etkiye sahip olmasıdır:
- Yorumlama: Kanun maddelerinin gerçek anlamını, amacını ve kapsamını bilimsel metotlarla açıklar.
- Sistematizasyon: Dağınık olan kanun hükümlerini, ortak ilkelere göre tasnif eder ve hukuk sisteminin bütünlüğünü sağlar.
- Hukuk Boşluklarını Gösterme: Mevcut kanunlarda çözüm bulunmayan alanları tespit eder ve hakimin takdir yetkisini kullanması için yol gösterir.
- Yasama Organını Etkileme: Kanun yapıcılar (TBMM), yeni kanun taslaklarını hazırlarken akademisyenlerin (doktrin) görüşlerine başvurur.
İçtihat ile Farkı
Doktrin ve İçtihat (Yargı Kararları) her ikisi de yardımcı kaynak olmasına rağmen, nitelikleri farklıdır:
- İçtihat: Somut bir olaya ilişkin mahkeme tarafından verilen çözümdür. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararları hariç, diğer mahkemeleri *doğrudan* bağlamaz.
- Doktrin: Soyut ve geneldir. Hiçbir mahkemeyi hukuken bağlamaz; ancak bilimsel argümanların gücüyle yargıcı manevi yönden etkiler.
Doktrinin Şekilleri
Doktrin, genellikle yazılı metinler aracılığıyla ortaya konur:
- Kitaplar (Ders kitapları, şerhler)
- Makaleler (Hakemli dergilerde yayımlanan)
- Tez ve Monografiler (Doktora çalışmaları)
- Konferans ve Sempozyum bildirileri