İş Kazası Tazminatında SGK Gelirinin ve Peşin Sermaye Değerinin Mahsubunda Güncel Yargıtay Yöntemi: Denkleştirme mi, Mahsup mu?

Kısa Özet

İş kazası sonucu zarara uğrayan işçi veya yakınlarının maddi tazminat davalarında, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından yapılan ödemelerin (geçici iş göremezlik, sürekli iş göremezlik geliri, ölüm geliri vb.) tazminattan mahsubu, tazminat miktarının belirlenmesinde en teknik ve hata yapılan aşamadır. Bu makalede, SGK gelirlerinin ve peşin sermaye değerinin (PSD) mahsubunda güncel Yargıtay uygulaması, denkleştirme ile mahsup arasındaki fark ve adım adım hesaplama yöntemi ele alınmaktadır.

Detaylı Açıklama

1. Kavramsal Çerçeve: Denkleştirme ve Mahsup Arasındaki Fark

İş kazası tazminatı hesaplamalarında sıkça karıştırılan iki kavram vardır: denkleştirme ve mahsup.

• Denkleştirme, işverenin işçiye ödediği ücret, ikramiye gibi ek ödemelerin tazminattan düşülmesidir. Burada amaç, işçinin aynı zarar için iki kez ödeme almasını önlemektir.
• Mahsup ise, SGK tarafından işçiye veya hak sahiplerine bağlanan gelirlerin ve yapılan yardımların tazminattan indirilmesidir. Mahsup, TBK m. 55 (eski BK m. 44) uyarınca yapılır.

Yargıtay, SGK ödemelerinin mahsubunda “denkleştirme” değil, “mahsup” kavramını kullanır. Ancak uygulamada bazen bu terimler birbirinin yerine kullanılsa da, teknik olarak SGK gelirlerinin mahsubu, zararın hesaplanmasında ayrı bir kalem olarak dikkate alınır.

2. SGK Ödemelerinin Türleri ve Mahsup Kapsamı

İş kazası nedeniyle SGK tarafından yapılan başlıca ödemeler şunlardır:

• Geçici iş göremezlik ödeneği: İşçinin iyileşme süresince çalışamadığı dönem için ödenen gelir.
• Sürekli iş göremezlik geliri: İşçinin meslekte kazanma gücünü sürekli olarak kaybetmesi halinde bağlanan aylık.
• Ölüm geliri (hak sahiplerine bağlanan gelir): İşçinin ölümü halinde eş, çocuk gibi hak sahiplerine bağlanan aylık.
• Cenaze ve tedavi giderleri: SGK tarafından karşılanan masraflar.

Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre, SGK tarafından yapılan tüm ödemeler (geçici iş göremezlik, sürekli iş göremezlik geliri, ölüm geliri, cenaze giderleri vb.) maddi tazminattan mahsup edilir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta, hangi ödemenin ne şekilde mahsup edileceğidir.

3. Peşin Sermaye Değeri (PSD) Nedir ve Nasıl Hesaplanır?

Sürekli iş göremezlik geliri veya ölüm geliri, SGK tarafından aylık olarak bağlanır. Ancak tazminat davasında, bu gelirin gelecekteki ödemeleri toplu olarak hesaplanarak peşin sermaye değeri bulunur ve tazminattan mahsup edilir. PSD, gelirin bağlandığı tarihteki verilere göre hesaplanır.

PSD hesaplama yöntemi:

• Gelirin bağlandığı tarihteki aylık tutar belirlenir.
• İşçinin yaşı, gelirin başlangıç tarihi ve ölüm/sürekli iş göremezlik durumuna göre yaşam tablosu (PMF 1931 veya TRH 2010) kullanılarak muhtemel ömür süresi hesaplanır.
• Gelirin ilerideki yıllarda artırılacak olması (örneğin memur maaş katsayısındaki artışlar) dikkate alınarak %10 artırım ve %10 iskonto yöntemi uygulanır. Bu yöntem, Yargıtay’ın istikrar kazanmış uygulamasıdır.
• Hesaplanan toplam tutar, gelirin bağlandığı tarihteki değere indirgenir.

Önemli: PSD, gelirin bağlandığı tarih itibarıyla hesaplanır. Daha sonraki yıllarda gelir artışları olsa bile, mahsup edilecek tutar başlangıçtaki PSD’dir. Ancak Yargıtay, bazı durumlarda güncel PSD’nin dikkate alınması gerektiğine karar vermiştir (özellikle gelir bağlama oranının değişmesi halinde).

4. Mahsup İşlemi Nasıl Yapılır? Adım Adım Rehber

İş kazası tazminatında SGK gelirlerinin mahsubu şu adımlarla gerçekleştirilir:

Adım 1: Maddi Zararın Hesaplanması

• İşçinin yaşı, geliri, iş göremezlik oranı, bakiye ömrü gibi verilerle destekten yoksun kalma tazminatı veya sürekli iş göremezlik tazminatı hesaplanır. Bu hesaplamada TRH 2010 yaşam tablosu ve %10 artırım/iskonto yöntemi kullanılır.

Adım 2: SGK Ödemelerinin Belirlenmesi

• SGK’dan gelen yazı ile bağlanan gelirlerin türü, başlangıç tarihi, aylık tutarı ve varsa peşin sermaye değeri öğrenilir.

Adım 3: Mahsup Edilecek Tutarların Tespiti

• Geçici iş göremezlik ödeneği: Doğrudan tazminattan düşülür.
• Sürekli iş göremezlik geliri: Peşin sermaye değeri hesaplanarak düşülür. Ancak Yargıtay, gelirin bağlandığı tarihteki PSD’nin mi yoksa güncel PSD’nin mi dikkate alınacağı konusunda ayrım yapar. Eğer gelir bağlama oranı sonradan değişmişse (örneğin iş göremezlik oranı %10’un altına düşmüşse), ilk orana göre bağlanan gelirin mahsubu hatalı olur; güncel oran üzerinden hesaplanan PSD dikkate alınmalıdır (Yargıtay 10. HD, 2025/12994 E., 2026/1988 K.).
• Ölüm geliri: Hak sahiplerine bağlanan gelirin PSD’si düşülür. Ancak destekten yoksun kalma tazminatı hesaplanırken, destek süresi ve gelir bağlama oranı uyumlu olmalıdır.
• Cenaze ve tedavi giderleri: Belgelendirilmek kaydıyla düşülür.

Adım 4: Mahsup Sonrası Bakiye Zararın Belirlenmesi

• Toplam maddi zarardan SGK ödemeleri düşülerek bakiye zarar bulunur. İşverenin sorumluluğu bu bakiye zarar üzerinden hesaplanır.

5. Güncel Yargıtay Uygulaması ve Önemli Kararlar

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin son dönem kararları, mahsup konusunda önemli yenilikler getirmiştir:

• Gelir bağlama oranının değişmesi: İş göremezlik oranı %10’un altına düştüğünde, SGK’nın ilk bağladığı gelirin PSD’si değil, güncel oran üzerinden hesaplanan PSD mahsup edilmelidir (10. HD, 2025/12994 E., 2026/1988 K.).
• Üçüncü kişinin kusuru: İş kazası aynı zamanda trafik kazası ise ve üçüncü kişinin kusuru varsa, SGK’nın rücu hakkı bulunan kısmı kadar mahsup yapılır. Yani PSD’nin yalnızca rücuya tabi yarısı düşülür (Yargıtay onama kararı).
• Ağır ihmal istisnası: İşverenin ağır ihmalinin bulunması halinde, SGK’nın rücu hakkı olsa bile mahsup yapılmaz; işveren tazminatın tamamından sorumludur.

6. Sık Yapılan Hatalar ve Hak Kayıpları

Uygulamada en sık karşılaşılan hatalar şunlardır:

• PSD’nin yanlış hesaplanması: Özellikle yaşam tablosu ve artırım/iskonto oranlarının hatalı uygulanması.
• Gelir bağlama oranının göz ardı edilmesi: İş göremezlik oranı değiştiği halde eski PSD’nin mahsubu.
• Üçüncü kişi kusurunun dikkate alınmaması: Trafik kazası gibi durumlarda SGK’nın rücu hakkı olan kısmın tamamının mahsubu.
• Destek süresi ile gelir süresinin uyumsuzluğu: Ölüm geliri bağlanan hak sahiplerinin destek süresi ile gelirin ödenme süresinin farklı olması.

Bu hatalar, tazminat miktarının ya çok düşük ya da çok yüksek hesaplanmasına yol açar. Bu nedenle, bilirkişi raporlarının bu yönlerden titizlikle incelenmesi gerekir.

Yasal Süreç

İş kazası tazminat davasında SGK mahsubu aşağıdaki yasal süreçle işler:

1. Dava açılışı: İşçi veya hak sahipleri, işverene karşı maddi tazminat davası açar.

2. SGK’dan bilgi istenmesi: Mahkeme, SGK’ya yazı yazarak bağlanan gelirlerin türü, başlangıç tarihi, aylık tutarı ve PSD’yi sorar.

3. Bilirkişi raporu: Bilirkişi, maddi zararı hesaplar ve SGK ödemelerini mahsup eder.

4. Mahkeme kararı: Mahkeme, bilirkişi raporundaki mahsup işlemini denetler ve karar verir.

5. İstinaf ve temyiz: Taraflar, mahsup işlemine itiraz edebilir. Yargıtay, özellikle PSD hesaplaması ve mahsup yöntemi konusunda denetim yapar.

Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)

1. SGK’nın bağladığı sürekli iş göremezlik gelirinin tamamı tazminattan düşülür mü?

Hayır, tamamı değil. SGK’nın bağladığı gelirin peşin sermaye değeri hesaplanarak tazminattan mahsup edilir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken, PSD’nin gelirin bağlandığı tarihteki verilere göre hesaplanmasıdır. Ayrıca, işverenin ağır ihmalinin bulunması halinde mahsup yapılmaz. Üçüncü kişinin kusuru varsa, SGK’nın rücu hakkı bulunan kısmı kadar mahsup yapılır.

2. Peşin sermaye değeri hesaplanırken hangi yaşam tablosu kullanılır?

Yargıtay’ın güncel uygulamasına göre, PSD hesaplamasında TRH 2010 yaşam tablosu kullanılır. Ancak gelirin bağlandığı tarih itibarıyla yürürlükte olan yaşam tablosu (PMF 1931 veya TRH 2010) dikkate alınır. Hesaplamada %10 artırım ve %10 iskonto yöntemi uygulanır. Bu yöntem, Yargıtay’ın yerleşik içtihadıdır.

Kanun Referansları

• Türk Borçlar Kanunu, Madde 55: “Destekten yoksun kalma zararları ile bedensel zararlar, bu Kanun hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır. Bu hesaplamada, zarar görenin veya ölenin gelir durumu, yaşı, bakiye ömrü ve benzeri hususlar dikkate alınır. Sosyal güvenlik kurumlarının yaptığı ödemeler, tazminattan mahsup edilir.”
• 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, Madde 21: “İş kazası ve meslek hastalığı halinde, Kurum tarafından yapılan ödemeler, işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Kurum, ödediği tutarları işverene rücu eder.”
• Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 2025/12994 E., 2026/1988 K.: “İş göremezlik oranı %10’un altında kaldığında, ilk orana göre bağlanan gelirin mahsubu hatalıdır; güncel oran üzerinden hesaplanan peşin sermaye değeri dikkate alınmalıdır.”