İstinaf: Revizyonlar arasındaki fark

İstinaf
Türü	Olağan Kanun Yolu
Yetkili Mahkeme	Bölge Adliye / İdare Mahkemesi
Denetimin Kapsamı	Hukuksal ve Maddi Denetim
Sisteme Girişi	HMK ve CMK'da 2016

GörselVikimetin

07.18, 28 Kasım 2025 itibarı ile sayfanın şu anki hâli

İstinaf, ilk derece mahkemeleri tarafından verilen kararların, yetkili üst mahkeme (Bölge Adliye veya Bölge İdare Mahkemesi) tarafından yeniden incelenmesi ve denetlenmesidir.

İstinaf, 2016 yılında Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ve Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) sistemine dahil edilerek Türkiye'de yargı sistemi üç aşamalı (İlk Derece - İstinaf - Temyiz) bir yapıya kavuşmuştur.

İstinafın Fonksiyonu

İstinaf incelemesi, Temyiz (Yargıtay) incelemesinden farklıdır. İstinafın temel özelliği, **maddi denetim** yapmasıdır.

1. Maddi Denetim

İstinaf mahkemesi, ilk derece mahkemesinin yaptığı gibi olayın esasına, delillere, tanık ifadelerine ve keşif raporlarına bakar. İlk derece mahkemesinin vakıa (olay) tespitinde hata yapıp yapmadığını denetler.

2. Hukuki Denetim

İstinaf mahkemesi, uygulanan kanun maddelerinin doğru olup olmadığını, yargılama usulünde hata yapılıp yapılmadığını denetler.

İstinaf Mahkemeleri

İstinaf başvuruları, ilgili yargı koluna göre şu Bölge Mahkemelerinde incelenir:

Bölge Adliye Mahkemesi (BAM): Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ve Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) kapsamındaki kararlar.
Bölge İdare Mahkemesi (BİM): İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) kapsamındaki kararlar.

İstinaf Sonucu Verilebilecek Kararlar

İstinaf mahkemesinin inceleme sonucunda verebileceği kararlar, sadece bozma ile sınırlı değildir:

1. Esastan Red: Kararın usul ve esasa uygun bulunması halinde istinaf başvurusu reddedilir. 2. Düzeltilerek Onama (Islah): Karar usulen veya esasta küçük bir hataya sahipse, mahkeme bu hatayı düzelterek kararı onar (Örn: Hesap hatası). 3. Kaldırma ve Yeniden Hüküm Kurma: Eksikliklerin giderilmesine gerek yoksa, istinaf mahkemesi ilk derece mahkemesinin kararını kaldırır ve kendisi yeniden karar verir. 4. Kaldırma ve Gönderme: İlk derece mahkemesinin eksik bıraktığı büyük bir usul hatası varsa, karar kaldırılarak dosya eksikliğin giderilmesi için ilk derece mahkemesine geri gönderilir.

Temyiz ile Farkı

İstinaf, hem olayı (maddi vakıaları) hem de hukuku denetlerken; Temyiz yolu (Yargıtay/Danıştay), kural olarak sadece hukuki denetim (yani kanunun doğru uygulanıp uygulanmadığını) yapar, olayın esasına ve delillerine girmez.

@@ 1. satır: / 1. satır: @@
-'''İstinaf''' (Temyiz Mahkemesi) kanun yolu, ilk derece mahkemeleri tarafından verilen nihai kararların, '''maddi olay (vakıa)''' ve '''hukuki denetim''' olmak üzere '''iki yönlü''' incelenmesini sağlayan olağan bir kanun yoludur. İstinaf, yargı sisteminde ilk derece mahkemeleri ile Yargıtay/Danıştay arasına yerleştirilmiş olan '''Bölge Adliye Mahkemeleri (BAM)''' ve '''Bölge İdare Mahkemeleri (BİM)''' tarafından yürütülür.
+{| class="infobox" style="float: right; width: 280px; margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #a2a9b1; background: #e8eaf6; padding: 5px; font-size: 90%; border-spacing: 2px;"
+! colspan="2" style="background-color: #5c6bc0; color: white; padding: 10px; font-size: 110%; text-align: center; border-radius: 2px;" |İstinaf
-İstinaf, 20 Temmuz 2016'da yürürlüğe girmesiyle Türk hukuk sisteminde "iki dereceli" yargı yerine "üç aşamalı" bir yargılamayı (İlk Derece - İstinaf - Temyiz) esas almıştır.
+|-
-{| class="wikitable"
+| colspan="2" style="text-align: center; padding: 10px;" |[[Dosya:LegalAppealIcon.png|bağlantı=|200x200pik]]
-|'''Özellik'''
-|'''Açıklama'''
 |-
-|'''Yeri'''
+! style="text-align: left; background-color: #c5cae9; padding: 4px;" |Türü
-|İlk derece mahkemeleri ile Yargıtay/Danıştay arasında yer alan '''ara denetim mercii'''<nowiki/>'dir.
+|Olağan [[Kanun Yolu]]
 |-
-|'''Denetimin Kapsamı'''
+! style="text-align: left; background-color: #c5cae9; padding: 4px;" |Yetkili Mahkeme
-|Denetim sadece '''hukuki hatalarla''' sınırlı değildir. İlk derece mahkemesinin yaptığı '''vakıa tespitlerinin''' ve '''delil değerlendirmelerinin''' de doğru olup olmadığı incelenir.
+|Bölge Adliye / İdare Mahkemesi
 |-
-|'''İnceleme Mercii'''
+! style="text-align: left; background-color: #c5cae9; padding: 4px;" |Denetimin Kapsamı
-|Adli yargıda '''Bölge Adliye Mahkemeleri (BAM)''', idari yargıda '''Bölge İdare Mahkemeleri (BİM)'''.
+|Hukuksal ve Maddi Denetim
 |-
-|'''Kararın Niteliği'''
+! style="text-align: left; background-color: #c5cae9; padding: 4px;" |Sisteme Girişi
-|İstinaf mahkemesi, yalnızca kararı '''bozmakla''' yetinmeyebilir. Gerekli şartlar oluşursa, davanın esası hakkında '''yeniden karar''' vererek davayı sonuçlandırabilir.
+|[[Hukuk Muhakemeleri Kanunu|HMK]] ve [[Ceza Muhakemesi Kanunu|CMK]]'da 2016
 |}
+'''İstinaf''', ilk derece mahkemeleri tarafından verilen kararların, yetkili üst mahkeme (Bölge Adliye veya Bölge İdare Mahkemesi) tarafından yeniden incelenmesi ve denetlenmesidir.
+İstinaf, 2016 yılında [[Hukuk Muhakemeleri Kanunu]] (HMK) ve [[Ceza Muhakemesi Kanunu]] (CMK) sistemine dahil edilerek Türkiye'de yargı sistemi üç aşamalı (İlk Derece - İstinaf - Temyiz) bir yapıya kavuşmuştur.
+== İstinafın Fonksiyonu ==
+İstinaf incelemesi, [[Temyiz]] (Yargıtay) incelemesinden farklıdır. İstinafın temel özelliği, **maddi denetim** yapmasıdır.
+=== 1. Maddi Denetim ===
+İstinaf mahkemesi, ilk derece mahkemesinin yaptığı gibi olayın esasına, delillere, tanık ifadelerine ve keşif raporlarına bakar. İlk derece mahkemesinin vakıa (olay) tespitinde hata yapıp yapmadığını denetler.
+=== 2. Hukuki Denetim ===
+İstinaf mahkemesi, uygulanan kanun maddelerinin doğru olup olmadığını, yargılama usulünde hata yapılıp yapılmadığını denetler.
+== İstinaf Mahkemeleri ==
+İstinaf başvuruları, ilgili yargı koluna göre şu Bölge Mahkemelerinde incelenir:
-=== İstinaf Başvurusunun Sonuçları ===
+* '''[[Bölge Adliye Mahkemesi]] (BAM):''' [[Hukuk Muhakemeleri Kanunu]] (HMK) ve [[Ceza Muhakemesi Kanunu]] (CMK) kapsamındaki kararlar.
-İstinaf mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını inceledikten sonra duruma göre üç farklı karar verebilir:
+* '''[[Bölge İdare Mahkemesi]] (BİM):''' [[İdari Yargılama Usulü Kanunu]] (İYUK) kapsamındaki kararlar.
-==== 1. Esastan Red (Onama) ====
+== İstinaf Sonucu Verilebilecek Kararlar ==
-İstinaf mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hem '''hukuki yönden''' hem de '''maddi vakıa yönünden''' doğru bulursa, istinaf başvurusunu '''esastan reddeder'''. Bu durumda, ilk derece mahkemesinin kararı geçerliliğini korur.
+İstinaf mahkemesinin inceleme sonucunda verebileceği kararlar, sadece bozma ile sınırlı değildir:
-==== 2. Kaldırma ve Esastan Karar Verme ====
+.  '''Esastan Red:''' Kararın usul ve esasa uygun bulunması halinde istinaf başvurusu reddedilir. 2.  '''Düzeltilerek Onama (Islah):''' Karar usulen veya esasta küçük bir hataya sahipse, mahkeme bu hatayı düzelterek kararı onar (Örn: Hesap hatası). 3.  '''Kaldırma ve Yeniden Hüküm Kurma:''' Eksikliklerin giderilmesine gerek yoksa, istinaf mahkemesi ilk derece mahkemesinin kararını kaldırır ve kendisi yeniden karar verir. 4.  '''Kaldırma ve Gönderme:''' İlk derece mahkemesinin eksik bıraktığı büyük bir usul hatası varsa, karar kaldırılarak dosya eksikliğin giderilmesi için ilk derece mahkemesine geri gönderilir.
-İstinaf mahkemesi, ilk derece mahkemesinin kararında '''hukuki bir yanlışlık''' tespit eder ve '''eksik yargılama yapılmadığına''' karar verirse, kararı '''kaldırarak''' davanın esası hakkında '''doğrudan kendisi yeni bir karar''' verir. Bu, davanın İstinaf aşamasında sonuçlanması demektir.
-==== 3. Kaldırma ve Dosyayı Geri Gönderme ====
+== Temyiz ile Farkı ==
-İstinaf mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararında usul veya esas yönünden ciddi eksiklikler (örneğin; '''yargılamanın yenilenmesini gerektirecek derecede usul hatası''' veya '''eksik delil toplama''') tespit ederse, kararı '''kaldırır''' ve eksikliklerin giderilmesi için '''dosyayı ilk derece mahkemesine geri gönderir'''.
+İstinaf, hem '''olay'''ı (maddi vakıaları) hem de '''hukuku''' denetlerken; [[Temyiz]] yolu (Yargıtay/Danıştay), kural olarak sadece '''hukuki denetim''' (yani kanunun doğru uygulanıp uygulanmadığını) yapar, olayın esasına ve delillerine girmez.
-=== İstinaf ve Temyiz Farkı ===
+== Ayrıca Bakınız ==
-İstinaf kanun yolu, Yargıtay'daki '''Temyiz''' denetiminden temel bir farkla ayrılır:
-{| class="wikitable"
+* [[Temyiz]]
-|'''Fark'''
+* [[Kanun Yolu]]
-|'''İstinaf (BAM/BİM)'''
+* [[Hukuk Muhakemeleri Kanunu]]
-|'''Temyiz (Yargıtay/Danıştay)'''
+* [[Bölge Adliye Mahkemesi]]
-|-
+{{Türk Yargı Sistemi}}__İÇİNDEKİLERYOK__
-|'''Denetim Türü'''
+__DEĞİŞTİRYOK__
-|'''Maddi ve Hukuki Denetim''' (Olayı ve hukuku yeniden inceler).
-|'''Salt Hukuki Denetim''' (Sadece hukukun doğru uygulanıp uygulanmadığını inceler).
-|-
-|'''Karar Yetkisi'''
-|Gerekirse, ilk derece mahkemesi kararını '''kaldırıp esastan yeni karar''' verme yetkisi vardır.
-|Kural olarak kararı '''bozar''' veya '''onar'''; esastan karar verme yetkisi istisnadır.
-|-
-|'''Vakıa İncelemesi'''
-|'''Delilleri yeniden inceleyebilir''', tanık dinleyebilir ve keşif yapabilir.
-|'''Delil incelemesi yapmaz''', dosyadaki mevcut vakıalara göre hukuki hata arar.
-|}