Bilirkişi: Revizyonlar arasındaki fark

Bilirkişi
	Orig: Expert
Hukuk Dalı	Usul Hukuku (HMK ve CMK)
Yasal Dayanak	6754 Sayılı Bilirkişilik Kanunu
Türü	Yargı Yardımcısı
Temel Özellik	Özel veya teknik bilgi gerektiren konularda görüş bildirme
Hukuki Sonuç	Takdiri Delil (Hakimi bağlamaz)

← Önceki değişiklik

GörselVikimetin

14.55, 29 Kasım 2025 itibarı ile sayfanın şu anki hâli

Bilirkişi, çözümü hukuk dışında özel veya teknik bir bilgiyi gerektiren hallerde, hakim veya savcının başvurusu üzerine oy ve görüşünü sözlü ya da yazılı olarak bildiren uzman kişidir.

Bilirkişi, yargılamanın bir parçası değil, "yargı yardımcısı"dır. Hakimin bilmediği teknik konularda (Örn: İnşaatın sağlamlığı, imzanın sahteliği, trafik kazasında kusur oranı) devreye girer.

Temel Kural: Hukuki Konuda Bilirkişi Olmaz

Bilirkişilik kurumunun en önemli sınırı şudur: Genel hayat tecrübesiyle veya hakimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz.

Örneğin; "Bu sözleşme geçerli mi?", "Bu eylem suç mu?" gibi sorular bilirkişiye sorulamaz. Hukuku bilmek ve uygulamak bizzat hakimin görevidir.

Seçimi ve Görevlendirilmesi

Bilirkişiler, Adalet Bakanlığına bağlı "Bilirkişilik Bölge Kurulları" tarafından oluşturulan resmi listelerden seçilir.

Mahkeme, listedeki uzmanlardan birini (veya heyet halinde ise üçünü) resen seçer.
Bilirkişi, göreve başlamadan önce mahkeme huzurunda "Görevi tarafsız ve doğru yapacağına" dair yemin eder.

Bilirkişi Raporu

Bilirkişi, incelemesini tamamladıktan sonra mahkemeye gerekçeli bir rapor sunar.

Bağlayıcılığı Yoktur: Kanuna göre bilirkişi raporu takdiri delil niteliğindedir. Hakim, bilirkişi raporuyla bağlı değildir; gerekçesini göstererek raporun aksine karar verebilir. (Ancak uygulamada hakimler teknik konularda genellikle rapora uyarlar).
İtiraz: Taraflar, raporun tebliğinden itibaren 2 hafta içinde rapora itiraz edebilirler. İtiraz haklı bulunursa mahkeme "Ek Rapor" isteyebilir veya yeni bir bilirkişi heyeti atayabilir.

Bilirkişinin Sorumluluğu

Bilirkişilik bir kamu hizmetidir. Bu nedenle bilirkişiler, görevleri sebebiyle işledikleri suçlardan dolayı kamu görevlisi gibi cezalandırılır.

Gerçeğe Aykırı Bilirkişilik Suçu (TCK 276): Bilerek gerçeği çarpıtan veya sahte rapor düzenleyen bilirkişi, 3 yıldan 7 yıla kadar hapis cezası ile yargılanır.

Tanık ile Farkı

Kriter	Bilirkişi	Tanık (Şahit)
Bilgi Türü	Teknik/Bilimsel görüş bildirir	Beş duyusuyla gördüğü olayı anlatır
İkame Edilebilirlik	Değiştirilebilir (Başka uzman atanabilir)	Değiştirilemez (Olayı gören odur)
Zaman	Olaydan sonra dosyayı inceler	Olay anında oradadır

Ayrıca Bakınız

Kaynakça

6754 Sayılı Bilirkişilik Kanunu.
Kuru, Baki. Hukuk Muhakemeleri Usulü.

@@ 1. satır: / 1. satır: @@
-== Bilirkişi ==
+{{Hukuk kavramı bilgi kutusu
-<nowiki>{{Hukuk Terimi</nowiki>
+| ad           = Bilirkişi
+| fransizca    = Expert
+| alan         = [[Usul Hukuku]] (HMK ve CMK)
+| dayanak      = 6754 Sayılı Bilirkişilik Kanunu
+| tür          = Yargı Yardımcısı
+| temel_ozellik = Özel veya teknik bilgi gerektiren konularda görüş bildirme
+| sonuc        = Takdiri Delil (Hakimi bağlamaz)
+}}
-|terim=Bilirkişi
+'''Bilirkişi''', çözümü hukuk dışında özel veya teknik bir bilgiyi gerektiren hallerde, hakim veya savcının başvurusu üzerine oy ve görüşünü sözlü ya da yazılı olarak bildiren uzman kişidir.
-|dal=Muhakeme Hukuku
+Bilirkişi, yargılamanın bir parçası değil, "yargı yardımcısı"dır. Hakimin bilmediği teknik konularda (Örn: İnşaatın sağlamlığı, imzanın sahteliği, trafik kazasında kusur oranı) devreye girer.
-|latince=Peritus
+== Temel Kural: Hukuki Konuda Bilirkişi Olmaz ==
+Bilirkişilik kurumunun en önemli sınırı şudur: '''Genel hayat tecrübesiyle veya hakimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz.'''
+* Örneğin; "Bu sözleşme geçerli mi?", "Bu eylem suç mu?" gibi sorular bilirkişiye sorulamaz. Hukuku bilmek ve uygulamak bizzat hakimin görevidir.
-|mevzuat=6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu, HMK m.266-279, CMK m.62-67
+== Seçimi ve Görevlendirilmesi ==
+Bilirkişiler, Adalet Bakanlığına bağlı "Bilirkişilik Bölge Kurulları" tarafından oluşturulan resmi listelerden seçilir.
+* Mahkeme, listedeki uzmanlardan birini (veya heyet halinde ise üçünü) resen seçer.
+* Bilirkişi, göreve başlamadan önce mahkeme huzurunda "Görevi tarafsız ve doğru yapacağına" dair '''yemin''' eder.
-<nowiki>}}</nowiki>
+== Bilirkişi Raporu ==
+Bilirkişi, incelemesini tamamladıktan sonra mahkemeye gerekçeli bir rapor sunar.
+* '''Bağlayıcılığı Yoktur:''' Kanuna göre bilirkişi raporu '''takdiri delil''' niteliğindedir. Hakim, bilirkişi raporuyla bağlı değildir; gerekçesini göstererek raporun aksine karar verebilir. (Ancak uygulamada hakimler teknik konularda genellikle rapora uyarlar).
+* '''İtiraz:''' Taraflar, raporun tebliğinden itibaren '''2 hafta''' içinde rapora itiraz edebilirler. İtiraz haklı bulunursa mahkeme "Ek Rapor" isteyebilir veya yeni bir bilirkişi heyeti atayabilir.
-'''Bilirkişi''', mahkemeler veya idari makamlar tarafından çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren konularda bilimsel veya mesleki görüşüne başvurulan gerçek veya tüzel kişidir. Bilirkişilik Kanunu'nun 2. maddesine göre bilirkişi, oy ve görüşünü sözlü veya yazılı olarak vermesi için başvurulan uzmandır. Hakimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgi ile çözülmesi mümkün olmayan, ancak teknik, bilimsel veya mesleki uzmanlık gerektiren konularda mahkemeye yardımcı olmak için görevlendirilir.
+== Bilirkişinin Sorumluluğu ==
+Bilirkişilik bir kamu hizmetidir. Bu nedenle bilirkişiler, görevleri sebebiyle işledikleri suçlardan dolayı '''kamu görevlisi''' gibi cezalandırılır.
+* '''Gerçeğe Aykırı Bilirkişilik Suçu (TCK 276):''' Bilerek gerçeği çarpıtan veya sahte rapor düzenleyen bilirkişi, 3 yıldan 7 yıla kadar hapis cezası ile yargılanır.
-== Bilirkişinin Temel Özellikleri ==
+== Tanık ile Farkı ==
-Bilirkişinin atanabilmesi için çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren bir durumun bulunması zorunludur. Bilirkişi, görevlendirildiği konuda akademik veya mesleki uzmanlığa sahip olmalı, tarafsız ve objektif bir şekilde görüşünü sunmalıdır. CMK'nın 64/6. maddesi uyarınca bilirkişiler "Görevimi adalete bağlı kalarak, bilim ve fenne uygun olarak, tarafsızlıkla yerine getireceğime namusum ve vicdanım üzerine yemin ederim" şeklinde yemin ederek görevlerine başlarlar. Bilirkişiler bölge adliye mahkemelerinin yargı çevreleri esas alınarak hazırlanan listelerden seçilir, ancak listede uygun bilirkişi bulunmaması halinde liste dışından da görevlendirme yapılabilir.
+{| class="wikitable"
+! Kriter !! Bilirkişi !! [[Tanık]] (Şahit)
+|-
+| '''Bilgi Türü''' || Teknik/Bilimsel görüş bildirir || Beş duyusuyla gördüğü olayı anlatır
+|-
+| '''İkame Edilebilirlik''' || Değiştirilebilir (Başka uzman atanabilir) || Değiştirilemez (Olayı gören odur)
+|-
+| '''Zaman''' || Olaydan sonra dosyayı inceler || Olay anında oradadır
+|}
-== Bilirkişilik Görevi ve Süreci ==
+== Ayrıca Bakınız ==
-Soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcısı, kovuşturma aşamasında ise hakim veya mahkeme bilirkişi atamaya yetkilidir. Bilirkişi incelemesi yaptırılmasına ilişkin kararda, uzmanlık gerektiren konularda bilirkişiden hangi hususların aydınlığa kavuşturulması istendiği, bilirkişiye verilen görevin neler olduğu ve görevin yerine getirileceği süre açıkça belirtilir. Bu süre, işin niteliğine göre üç ayı geçemez; ancak özel sebepler zorunlu kıldığında bilirkişinin istemi üzerine en çok üç ay daha uzatılabilir. Bilirkişi raporunda tarafların ad ve soyadları, bilirkişinin görevlendirildiği hususlar ve gözlem-inceleme konusu yapılan maddi olaylar bulunmalıdır.
+* [[Hukuk Muhakemeleri Kanunu]]
+* [[Ceza Muhakemesi Kanunu]]
+* [[Keşif]]
+* [[İspat Hukuku]]
-== Bilirkişi Raporunun Hukuki Niteliği ==
+== Kaynakça ==
-Bilirkişi raporları hakim için bağlayıcı değildir, ancak teknik konularda önemli bir bilgi kaynağı oluşturur. Türkiye'de mahkemeler dosyalarının en az %80'inde bilirkişi raporu ile karar vermektedir. Bilirkişiler verdikleri görüşlerden doğabilecek zararlardan sorumludur ve yanıltıcı veya kasıtlı olarak hatalı rapor sunan bilirkişiler hakkında Türk Ceza Kanunu'nun 276. maddesi uyarınca ceza davası açılabilir. Türkiye'de bilirkişiler kendilerine tevdi edilen dava dosyasına ilişkin sunacakları raporda hukuki değerlendirme yapamazlar; yalnızca teknik ve bilimsel görüş bildirebilirler.
+<references />
+* 6754 Sayılı Bilirkişilik Kanunu.
+* Kuru, Baki. ''Hukuk Muhakemeleri Usulü''.
-== Yasal Düzenleme ==
+{{Türk Yargı Sistemi}}
-Türkiye'de bilirkişilik, 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu ile düzenlenmektedir. T.C. Adalet Bakanlığı'na bağlı Bilirkişilik Daire Başkanlığı, bilirkişilerin yetkilendirilmesi ve denetlenmesinden sorumludur. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 266-279. maddeleri ve Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 62-67. maddeleri bilirkişilik müessesesini ayrıntılı olarak düzenler. Adli Tıp Kurumu, ülke mahkemelerinin resmi bilirkişilik kurumu olarak özel bir statüye sahiptir.
+[[Kategori:Usul Hukuku]]
+[[Kategori:Hukuk Meslekleri]]
-<nowiki>[[Kategori:Hukuk Terimleri]]</nowiki>
+[[Kategori:İspat Hukuku]]
+__İÇİNDEKİLERYOK__
-<nowiki>[[Kategori:Muhakeme Hukuku Terimleri]]</nowiki>
+__DEĞİŞTİRYOK__
-<nowiki>[[Kategori:Ceza Muhakemesi Hukuku]]</nowiki>
-<nowiki>[[Kategori:Hukuk Muhakemeleri Hukuku]]</nowiki>
-# <nowiki>https://tr.wikipedia.org/wiki/Bilirki%C5%9Fi</nowiki>
-# <nowiki>https://barandogan.av.tr/blog/ceza-hukuku/bilirkisilik-nedir-bilirkisi-raporuna-itiraz-cmk.html</nowiki>
-# <nowiki>https://sem.ticaret.edu.tr/bilirkisi-tanimi-onemi-ve-surecleri</nowiki>
-# <nowiki>https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=23818&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5</nowiki>
-# <nowiki>https://legal.com.tr/blog/ceza-muhakemesi-hukuku/bilirkisilik-ve-bilirkisi-raporu-yazma-yontemi/</nowiki>
-# <nowiki>https://hukuk.deu.edu.tr/dosyalar/dergiler/dergimiz9ozel/bdonmez.pdf</nowiki>
-# <nowiki>https://eskitrabzon.imo.org.tr/resimler/dosya_ekler/275260a90a4a3cb_ek.pdf</nowiki>
-# <nowiki>https://www.turkhukuksitesi.com/makale_1998.htm</nowiki>
-# <nowiki>https://hukukegitim.com/makale-yargda_bilirkiilik_ve_bilirkiilik_kanunu_hakknda_grler-29</nowiki>
-# <nowiki>https://www.emo.org.tr/ekler/6a3b7a5fa7970bf_ek.pdf?dergi=983</nowiki>